Werksessie 2

Samenvatting  werksessie 2 wijkwarmteplan Eemdal-Zuid

Tijdens deze bewonersavond presenteerde Sweco de resultaten van de quickscan voor het warmteplan van Eemdal-Zuid. De bijeenkomst stond in het teken van de eerste verkenning naar aardgasvrije warmteoplossingen voor de wijk. Op basis van een Multi Criteria Analyse (MCA) en een technische bronnenanalyse zijn vier kansrijke warmteopties geselecteerd voor verder onderzoek. Daarbij werd nadrukkelijk aangegeven dat er nog geen definitieve keuze is gemaakt.

Bewoners konden tijdens de presentatie vragen stellen en zorgen delen. Zeewaardig gaf aan dat alle openstaande vragen worden verzameld en dat er eventueel een aanvullend “expert uur” georganiseerd wordt voor verdere verdieping. Echter bleek hier geen behoefte voor te zijn dus kunnen vragen per mail worden beantwoord door te mailen naar Zeewaardig.

Vanuit bewoners werd wel aangegeven dat er behoefte is aan korte, begrijpelijke samenvattingen in plaats van uitgebreide technische notulen.

Toelichting op de analyse en resultaten

1. Wijkanalyse

Allereerst is er een wijkanalyse gedaan. Er is gekeken naar woningtypen, bouwjaren, eigendomssituaties en de dichtheid van de woningen. Uit de analyse blijkt dat Eemdal-Zuid grotendeels bestaat uit tussen- en hoekwoningen uit de periode 1965–1991. De woningen zijn gemiddeld redelijk geïsoleerd, maar niet optimaal geschikt voor lage temperatuurverwarming zonder aanvullende woningaanpassingen. Daarnaast werd uitgelegd dat collectieve warmtenetten financieel aantrekkelijker worden wanneer woningen dichter bij elkaar liggen en meer bewoners aansluiten. Er is geen hoogbouw in Eemdal-Zuid, dat zou het meest ideaal zijn. Of het financieel uit kan zal moeten blijken uit het vervolg van de studie van Sweco.

2. Temperatuur- niveaus

Vervolgens werd uitleg gegeven over verschillende temperatuur­niveaus binnen warmtesystemen: hoge temperatuur (HT), midden temperatuur (MT), lage temperatuur (LT). Er wordt onderscheid gemaakt tussen aanvoertemperatuur (de temperatuur waarmee warmte het huis binnenkomt) en afgiftetemperatuur (de temperatuur waarmee de woning daadwerkelijk verwarmd wordt).

Tijdens de presentatie werd toegelicht dat midden temperatuursystemen het beste aansluiten op de bestaande woningen met de huidige radiatoren. Deze MT systemen zijn met relatief weinig aanpassingen toepasbaar in de huidige woningen. 

Lage temperatuur-systemen vragen veel extra woningaanpassingen (zoals vloerverwarming of grotere radiatoren), en zijn daarom financieel veel minder interessant. Een hoge temperatuur-systeem is niet noodzakelijk voor deze wijk, dat wordt alleen ingezet bij slechter geïsoleerde woningen.

Onderzochte warmtebronnen

De eerste bron was TEA: thermische energie uit afvalwater via de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) in Soest. Deze bron werd als kansrijk beschouwd omdat er ook in de winter warmte beschikbaar blijft, waardoor het systeem efficiënter werkt. Nadeel is wel dat de bron verder van de wijk ligt en leidingen onder het spoor door moeten worden aangelegd.

Daarnaast werd TEO Thermische Energie uit Oppervlaktewater (de Eem) besproken. Deze bron ligt dichter bij de wijk, maar is minder efficiënt omdat de temperatuur in de winter sterker daalt.

Ook open bodemenergiesystemen (WKO) kwamen aan bod, warmteopslag in de bodem. Hierbij werd uitgelegd dat deze systemen alleen goed werken in combinatie met een regeneratiebron zoals TEA of TEO, omdat anders een onbalans in de bodem ontstaat.

Koeling in woningen blijkt lastig doordat veel huizen geen vloerverwarming of LT-radiatoren hebben. Dit vereist aanpassingen in de woning met grote financiële en ruimtelijke impact.

3. Aanpassingen in en rondom woningen

Vervolgens werd het concreter gemaakt door voorbeelden te geven van aanpassingen binnenshuis en buitenshuis. Bewoners kregen voorbeelden te zien van warmtepompen, boilers en afleversets. Daarbij ontstonden direct veel vragen en zorg over ruimtegebrek in woningen. Verschillende bewoners gaven aan dat er nu al beperkte ruimte is naast de cv-ketel en dat grotere installaties veel impact zouden hebben op hun woning. Ook leefden zorgen over mogelijke geluidsoverlast van installaties in en rondom woningen (o.a. transformator kastje in de wijk). Bij middentemperatuur-systemen werd aangegeven dat vaak alleen een relatief compacte afleverset nodig is, maar bewoners vroegen direct of daar alsnog een boiler bij nodig zou zijn. Dit wordt verder uitgezocht door Sweco.

Daarnaast leefde er zorg over de impact in de openbare ruimte. Bewoners uitten zorgen over locaties van opwaardeerinstallaties; mogelijke geluidsoverlast; werkzaamheden in de straat; visuele impact in de wijk. Exacte locaties en impact op de wijk is in het vroege stadium van onderzoek nog niet bekend. Dit is onderdeel van het vervolgonderzoek. Daarbij kunnen opwaardeerinstallaties bij de bron geplaatst worden i.p.v. in de wijk, maar is dit mogelijk minder energie-efficiënt.      

Daarnaast zijn er nog uitstaande vragen over hoe groot (de dikte van) leidingen richting woningen worden; of installaties eenvoudig in woningen geplaatst kunnen worden.

Resultaten & Feedback bewoners op: 4 kansrijke warmte opties

Tijdens de bijeenkomst werd toegelicht dat de QuickScan heeft geleid tot vier kansrijke warmteopties die verder onderzocht worden in de volgende fase. De opties zijn geselecteerd op basis van de Multi Criteria Analyse (MCA), waarin onder andere kosten, ruimtelijke impact, technische haalbaarheid, geluidsoverlast en toekomstbestendigheid zijn meegenomen.

Na de pauze werden de vier geselecteerde technieken uitgebreider toegelicht. Drie daarvan waren collectieve systemen en één was een individuele oplossing. Bij de collectieve opties werd vooral gekeken naar combinaties van TEA of TEO met WKO-systemen en een midden- of zeerlagetemperatuur-warmtenet. Bij de individuele oplossing ging het om een lucht-water warmtepomp, eventueel met propaanvariant zodat bestaande radiatoren behouden kunnen blijven. Bij vrijwel alle opties kwamen opnieuw zorgen over kosten, geluidsoverlast, infrastructuur en afhankelijkheid van een warmtebedrijf naar voren. Bewoners vroegen zich af wie uiteindelijk de infrastructuur betaalt en hoe bewoners beschermd worden tegen prijsstijgingen van warmtenetten. Vanuit de gemeente werd toegelicht dat warmtenetten minimaal voor 50% publiek eigendom moeten zijn en dat toekomstige regelgeving meer toezicht moet houden op tarieven en rendementen van warmtebedrijven.

Met name de individuele lucht-water warmtepomp leidde tot veel discussie over geluidsoverlast van buitenunits. Bewoners gaven aan weinig vertrouwen te hebben in geluidsmetingen van leveranciers en maakten zich zorgen over geluid in de nacht. Tegelijkertijd werd benoemd dat warmtepompen de afgelopen jaren stiller zijn geworden en dat er nieuwe technieken bestaan waarbij de installatie binnenshuis geplaatst kan worden.

Tijdens dit onderdeel kwam ook kritiek en aanvullende input vanuit bewoners naar voren. Zo werd gevraagd waarom de “Blue Heart” akoestische warmtepomp niet was meegenomen in de analyse. Dit is een stillere techniek waar TNO en de overheid onderzoek naar doen. Dit werd als concreet feedbackpunt meegenomen voor het vervolgonderzoek. Ook werden bodemlussen besproken; Sweco legde uit dat dergelijke systemen op termijn minder efficiënt als er geen koude afname is omdat dan de bodem langzaam afkoelt en het systeem niet meer of veel minder efficiënt zal werken.

In het laatste deel van de avond ging het gesprek steeds meer over duurzaam gas/ waterstof. Verschillende bewoners vonden het jammer dat duurzaam gas niet als optie was meegenomen. Sommigen gaven aan meer vertrouwen te hebben in duurzaam gas dan in collectieve warmtenetten of warmtepompen. Daarbij werd meerdere keren de vraag gesteld waarom bewoners nu al grote investeringen zouden moeten doen als waterstof of groen gas in de toekomst mogelijk goedkoper en beter beschikbaar worden. Vanuit de gemeente werd geantwoord dat waterstof voor woningen op dit moment nog niet realistisch is, omdat er te weinig beschikbaar is en de landelijke overheid eerst inzet op waterstof beschikbaar maken voor de industrie. Tegelijkertijd werd vanuit bewoners gevraagd of duurzaam gas niet volledig uitgesloten kan worden richting de toekomst. We spraken over of we kunnen wachten met de warmtetransitie, maar dat de gemeente dat liever niet doet omdat het uiteindelijk nog best krap gaat zijn voor heel Baarn om over te stappen op duurzame warmte uiterlijk 2050. Ook ging de discussie over de rol van een gemeente bij waterstof en dat dit nu vooral een nationale aangelegenheid is.

Communicatie en participatie

Aan het einde van de avond ging het gesprek nog sterk over communicatie en participatie. Veel bewoners vonden de documenten te technisch en moeilijk leesbaar. Er was behoefte aan eenvoudigere uitleg, duidelijke vergelijkingen tussen technieken en korte samenvattingen met praktische gevolgen per optie. Ook werd benadrukt dat veel bewoners in de wijk nog helemaal niet op de hoogte zijn van het traject. Er werden suggesties gedaan voor flyers, artikelen in de lokale krant en duidelijkere communicatie richting huurders. Vooral bij huurders leeft volgens aanwezigen het gevoel dat beslissingen “voor hen gemaakt worden” door de verhuurder, terwijl zij wel degelijk betrokken willen worden bij keuzes over de toekomst van hun woning en wijk.

Vervolgproces

De avond werd afgesloten met een toelichting op het vervolgproces. In de volgende fase wordt een haalbaarheidsanalyse uitgevoerd waarin de technische en financiële haalbaarheid van de verschillende opties verder onderzocht wordt. Daarbij wordt gekeken naar kosten voor bewoners, mogelijke businesscases voor collectieve systemen, benodigde infrastructuur, geluidsoverlast, locatie van leidingen en installaties, en de totale kosten over de gehele levensduur van de systemen. Sweco gaf aan uiteindelijk een objectief advies te willen geven op basis van nu beschikbare informatie, maar benadrukte tegelijkertijd dat draagvlak en betrokkenheid van bewoners een belangrijke rol blijven spelen in het vervolg van het warmteplan voor Eemdal-Zuid. We blijven zoeken naar hoe we het gezamenlijke vraagstuk van de warmtetransitie het beste met elkaar kunnen verderbrengen.